Malatya Sonsöz Gazetesi – Malatya'nın En Çok Okunan Gazetesi - Malatya Haber
HV
02 TEMMUZ Cumartesi 20:40
Advert

Advert

UNUTULAN BAŞKENT MALATYA

Nurettin Bay
Nurettin Bay
Giriş Tarihi : 06-07-2021 17:18

Ahmet Hamdi Tanpınar, ‘Beş Şehir’ isimli eserinde ‘Bir başkent daima başkenttir. ‘ der. Malatya Büyükşehir Belediye Başkanı Selahattin Gürkan’ın Malatya için sarf ettiği  ‘Anadolu’yu anayurt yapan destan şehri…’ ifadelerinin de altı boş değildir. Zira Malatya’nın Anadolu’nun İslam Türk yurdu yapılmasında özel bir önemi vardır.  Malatya’nın yazıldığında ciltler dolduracak tarihi içerisindeki bir sayfaya dikkatleri çekmek istedim. Bu bölümü ‘Malatyalı tarihçilerin biraz daha çalışmasında fayda var’  diye düşünüyorum.

Türkiye Selçuklularının iki başkentinden bahsedilir. İznik ve Konya. Bu bilgi tam doğru değildir. Çünkü bir üçüncü başkenti daha oldu Selçukluların. O da Malatya. Sıra ile gidildiğinde ilk başkentleri İznik, ikinci başkentleri Malatya, üçüncü başkentleri Konya’dır.

Türkiye Selçuklularının kurucusu olarak değerlendirilen Kutalmışoğlu Süleyman Şah, Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’ın izni ile Urfa taraflarına gidip bir süre kaldıktan sonra oralarda tutunamayacağını anlayınca batıya doğru hareket etti. 1075-1080 tarihleri arasında Orta Anadolu’yu bir baştan bir başa geçerek İznik’e vardı ve bu stratejik kenti başkent yaptı. Ölümünden sonra taht oğlu I.Kılıçarslan’a geçti. Bizans’ın içerisindeki kargaşadan yararlanan I.Kılıçarslan ülke sınırlarını İstanbul Boğazına kadar genişlettikten sonra doğuya yöneldi ve Malatya’yı kuşattı. Ancak bu kuşatma I.Haçlı Seferi (1097) nedeni ile yarım kaldı. Ordusu ile geri dönüp başkent İznik yakınlarına geldiğinde Haçlılar çoktan İznik’i kuşatmışlardı. Kuşatmayı yarmak istedi ama başaramadı.  Haçlılarla, İznik’te yaşayan Türkmenlere dokunmama ve onları serbest bırakma karşılığında anlaşan I.Kılıçarslan, Akşehir-Eskişehir-Ankara çizgisinde bir savunma hattı oluşturarak sayıları yüzbinleri bulan Haçlı Ordularını yıpratma politikası uyguladı. Diğer taraftan da başkent arayışına girdi.  Yarım bıraktığı işi tamamlamak üzere doğuya yöneldi ve Malatya’yı 1105’te ele geçirerek merkez şehir yaptı. Konuya ilgili en kapsamlı araştırmalardan biri Selçuk Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Ali Hacıgökmen tarafından yapıldı. Tarihçiliğine ve samimiyetine sonuna kadar güvendiğim dostum Hacıogökmen Hoca,  Türkiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanan bilimsel makalesinde bu gelişmeyi şöyle anlatmaktadır: “ Doğu Anadolu’nun en önemli garnizonlarından birisi Malatya’dır. Derme denilen dere ile kesilen kale surları geniş bir alanı kapsamaktadır. İçinde ordu barındırabilecek kadar büyüktür. Bu yönüyle İznik Kalesine çok benzemektedir. Kılıçarslan’ın ilk kuşatması  Doğu Anadolu’da genişleyip güçlü bir devlet haline gelen Danişmentlilerin güçlenmesine ve genişlemesine engel olmak için yapılmıştır. (1095) Kılıçarslan’ın ikinci Malatya kuşatmasının sebebi ise (İznik’in kaybedilmesi nedeni ile) burayı merkez edinmektir.”

Kılıçarslan, iki yıl sonra güneye sefere çıktı, Musul’u aldı ancak Halep Meliki Rıdvan ile Artuk Bey’in oğlu Mardin Emiri İl-Gazi’ye kaybetti. Habur Nehri’ni geçerken boğulması üzerine dört oğlundan en küçüğü olan Tuğrul Arslan Malatya’da sultanlığını ilan etti. Bu sultanlık, küçük yaşta olduğundan annesi Ayşe Hatun’un himayesinde devam etti. Dört oğlu bulunan Kılıçarslan’ın büyük oğlu Şehinşah’ın (Melikşah) esir düştüğü ve Büyük Selçuklu başkenti Rey’e götürülüp gözetim altında tutulduğu bilinmektedir. Diğer iki oğlunun bu süreçte nerede olduğu ile ilgili bir bilgi bulunmamaktadır. Durum böyle olunca Malatya’nın başkentliği bu süreçte de devam etmiştir. Şehinşah 1110’da bir yolunu bulup esaretten kurtulduğunda babasının başkenti Malatya’da kardeşi Tuğrul Aslan bulunduğundan buraya gelmemiş Konya’ya geçmiştir. Şehinşah kendisine Konya’yı merkez yapmıştır. Bu tarihten sonra Türkiye Selçuklularının iki merkez şehri bulunmaktadır artık. Malatya ve Konya… Malatya’nın başkentliği Selçuklu Sultanı I.Mesud dönemine kadar devam etmiştir. Danişmendliler 1124’de Malatya’yı ele geçirerek bu duruma son vermişlerdir.

Tarihi bilgi ve belgeler Malatya’nın 1105 yılından 1124 yılına kadar Türkiye Selçuklularına başkentlik yaptığını göstermektedir.  Bu bilgi ışığında Malatya’nın Türkiye Selçuklularına tam 19 yıl başkentlik yaptığı rahatlıkla söylenebilir. Malatya başkent olmanın yanında hem Danişmendlilerin hem de Selçukluların çok önemli bir kenti konumunda olmuştur, o dönem... Malatya sonraki süreçte Selçuklu şehzadelerine ev sahipliği yapmıştır. Türkiye Selçukluları tarihinin en önemli kadınlarından biri de Malatyalıdır. I.İzzeddin Keykavus'un hanımı olan Raziye Devlet Sultan’ın Türk tarihi içerisinde farlı bir yeri bulunmaktadır. Bu dirayetli ve hayırsever Hatun Konya’nın bir ilçesine (Kadınhanı) ismini vermiştir. Bir başka yazımda da inşaallah bu konuya değineceğim.

 

YORUMLAR
DİĞER YAZILARI CHP’Yİ ANLAMAYA ÇALIŞMAK… CHP’DE ADAYLIK KİMİN HAKKI? TEZATLAR ÇAĞINDA BAYRAMA ULAŞMAK… ERDOĞAN KAYBEDER Mİ? ABD’NİN ADAYI ‘İMAMOĞLU’ Rusya 3-ABD 0. (İlk yarı sonucu) İmamoğlu Büyükelçi ile ne konuştu? MEDYA’NIN MEDYA İLE İMTİHANI Biz Müslümanların miladi yılbaşı kompleksi… AHLAKSIZLIK NEDEN PARA EDİYOR? TÜSİAD’IN ADI BUNDAN BÖYLE FASİAD OLSUN GÜN DAYANIŞMA GÜNÜ… İRFAN VAKTİ’NDE BULUŞMA…   DOLAR…BİZ BU OYUNU YAŞADIK, BİLİYORUZ… ZOR BİR KIŞI BEKLERKEN, KİM KİMİNLE HELALLEŞECEK? ESKİMALATYA’DAN GÜZEL HABERLER… BİZ BU ÇOCUKLARA NE ÖĞRETİYORUZ?  Malatya’yı Teneffüs Etmek… ESKİMALATYA’YI ESKİTMİŞLER Dünya varmış? KUDÜS NEDEN ÖNEMLİ? Üzülme…! F-35 zaten bizim olmayacaktı… Ne laiklikmiş be…! Ya İstiklâl, Ya İstiklâl…!” (2) Ya İstiklâl, Ya İstiklâl…!” BİZ BU FİLMİ İZLEDİK İSTANBUL SÖZLEŞMESİ’NİN İSMİ DEĞİŞMELİ BİR DEVRİN SONU, BİR DEVRİN BAŞI, 28 ŞUBAT… CHP’DEKİ DÜĞÜMÜ KİM ÇÖZECEK? Kırkgöz’den Tohma Şehit Gaffari Güneş Köprüsü’ne… (2) Kırkgöz’den Tohma Şehit Gaffari Güneş Köprüsü’ne… Hani bunlar öğrenciydi? Nüfus artışındaki sert düşüşün sebebi ne? DÜNYA ESKİ DÜNYA, AKTÖRLER DEĞİŞİYOR Kâğıttan kule Amerikan Demokrasisi… 31 Aralık, ne İsa’nın doğumudur, ne Mekke’nin fethi… Bunun Adı Şeb-i Arus Değil, Rezalet… Yaptırımlar ne anlama geliyor?