Genel
Giriş Tarihi : 07-02-2021 20:28   Güncelleme : 07-02-2021 20:28

El Yapımı Bağlamalar Teknolojinin Gölgesinde Kaldı

Halk müziğinin önemli enstrümanlarından biri olan saz ve bağlama ustaları, teknolojinin gelişmesiyle el yapımı müzik aletlerinin giderek kaybolmaya yüz tutuğunu söyledi.

El Yapımı Bağlamalar Teknolojinin Gölgesinde Kaldı

Binlerce yıldır halkımız arasında kuşaktan kuşağa aktarılarak yaşatılıyor ve her devirde halk sairleri, ozanlar bağlamaları ile halkın sorunlarını, duygularını, kültürlerini adeta bağlamalarını konuşturarak dile getiriyor. Binlerce yıllık bu kültür günümüzde de devam ediyor ancak teknolojiye yenik yılgın bir halde.  Bu noktada el yapımı bağlamaların ve diğer el yapımı tüm müzik aletlerinin teknolojiye boyun eğdiğini vurgulayan19 yıllık bağlama yapım ustası Hüsnü Saka, “Anadolu’da her evde en az bir tane bağlama bulundurdu şimdi öyle değil müziğe ilgisini kaybetmeyenlerde hala var ama diğerlerinde yok maalesef bu bağlamalar da  diğer el yapımı olanlar da kalmadı genel anlamda teknoloji ürünü olan bağlamalara, müzik aletlerine yönelindi.  Teknolojiyle ve diğer etkenlerle birlikte çırakta artık açıkçası bulamıyoruz bu nedenle son demleri yaşıyoruz, yok olmaya kaybolmaya yüz tuttuk. Eskiden bağlama üreticiliği işi çok iyiydi. Şimdi ise iş yapamaz hale geldi. Bir bağlamanın yapımı en az 3-5 ay sürüyor. Ama şimdi teknolojik makinalarla bir hafta bile sürmüyor, çok hızlı bir şekilde yapılıyor. Bağlama fiyatları 200 liradan başlıyor kalitesine göre 5 bin liraya kadar çıkıyor.” ifadelerine yer verdi.  

SAZ YAPIMININ İNCELİKLERİ

Bağlama yapına dair de konuşan Saka,  “Öncelikle sıfırdan bir saz sazın teknesinin yapılması ile başlıyoruz. Çitalar tekne haline getiriliyor, tekne maun, akçaağaç, ardıç, dut gibi ağaçlardan yapılıyor ama geleneksel bakıldığında ise duttan yapılıyor. Ama dut ağacı dışında 20’ ye yakın ağaçtan yapılıyor.  Daha sonra kapak takılıyor, kapak ladin ağacından yapılıyor. Kapak önce temizlenir daha sonra bombesine göre teknesine yapıştırıyoruz. Kapak takıldıktan sonra akgürgen, maun veya akçaağaçtan bağlamaya sap yapıyoruz. Kapaktan sonra takıyoruz sapı ama kimisi kapaktan önce sapı takar ben kapaktan sonra takıyorum. İçeriye gömülü bir şekilde sapı takıyoruz. Burguluk kısmı dediğimiz yer sıkıştırılır kapak takılırken. Bu aşamadan sonra saz artık neredeyse kullanıma hazır hale geliyor. Temizleniyor, zımparalanıyor, sapı yuvarlanır istenilen ölçülere göre. Kaba yapımı bittikten sonra süsleme işine geliyoruz. Süsleme de kenarlara filota çekebiliriz. Kaplamalar dönebilir.  Sade de bırakılabilir. Bağlamayı yaparken her aşamadan sonra belirli bir bekleme süreleri var,  her aşamasında sazı bekletiyoruz. Kapak takılır bir hafta kadar beklenir, sap takıldıktan sonra bir hafta bekler, temizlenir orantıları verilir yine 1 hafta gibi bir zaman bekler. Bu aşamalar arasında bu kadar beklenmesinin nedeni ağaca yeni bir sekil verildiğinde çalışıyor hareket ediyor ne kadar kuru olursa olsun o hareketlenmenin durması gerekiyor. Yaptığımız sazdaki ölçüler çok hassas, bir milimin onda biri dahi etkiliyor. Hareketlenmenin tamamen durması gerekiyor. Bu sebepten bir müddet bekletiyoruz yaparken sazları. Ortalama bir bağlama yapımı için bir ay yetiyor ama iyi bir saz çıkmasını istiyorsak ortalama 3 ay gibi bir zamanda bitiriliyor. Gördüğüm kadarıyla kırka yakın kurs merkezi var. Türkiye ile kıyaslandığı zaman Malatya birçok ile göre ön sırada yer alıyor bağlamaya ilgi olarak. Bunda üniversitede müzik bölümünün olmasının da etkisi var. İyi bir sazda olması gerekenler var bunlar çalım rahatlığı, ses özelliği daha çok kişilerin istediği, aradığı ses tonu. Çalım rahatlığı da kapağa verdiğimiz bombe ile ilgili, tellerin ne kadar gerilirse gerilsin yumuşak hissedilmesi, sol elde bastığımız parmağın klavyeye yakın olması daha çok siparişlerse istenilen şeyler bunlar. Burada telli çalgıların hemen hepsini yapıyoruz.  Telli çalgıları da yapım mantığı aşağı yukarı aynı zaten.”  sözlerini kullandı.

Hanife Yiğit – Özel Haber