Malatya
Giriş Tarihi : 09-08-2017 17:00   Güncelleme : 09-08-2017 17:00

Birlik Baskani Günaydin’dan Bir Öneri

“Kayisida fiyat istikrari sikintisindan dogan açigi hayvancilikla kapatarak hem ülkemiz hem ilimiz hem de aile bütçesi güzel bir gelir kaynagina ulasir” diyerek kayisiya alternatif öneren Malatya Ili Damizlik Sigir Yetistiricileri Birligi Yönetim Kurulu Baskani Ergün Günaydin,” Malatya’daki hayvancilikla ilgili sikintinin ana kaynagi süt. Hayvanciligin önünün açilmasi için sütün pazar olayinin çözülmesi gerekiyor.” dedi. Günaydin’la Malatya’nin büyükbas hayvanciliktaki yerini, büyükbas hayvancilikta yasanan sikintilari, devlet tarafindan verilen destekleri, birlik olarak yaptiklari projeleri, GENTÜRK Projesini, yapmayi planladiklari Düve merkezini ve daha fazlasini konustuk

Birlik Baskani Günaydin’dan Bir Öneri

Rahime Gül Erbas’in Röportaji

Malatya’da hayvancilikla ilgili yasanan sikintilar nelerdir?

Hayvancilik hepimizin ve tarim ile ugrasan insanlarin olmazsa olmazi. Sosyal anlamda düsündügümüzde gizli issizligi önleyen bir meslek. Bacasi olmayan fabrika, üretimi sürekli olan bir sey. Insanlarin temel besin gidalari, olmazsa olmazlarindan. Bunun için hayvanciliga daha hassa yaklasmaliyiz. Bakanligimizin da bu konuda düzenlemeleri olmasi gerekiyor, özellikle süt ile ilgili. Disariya bagimli olmamamiz, burada üretim yapmamiz için gerekli çalismalarin yapilarak vatandaslarimizin rahatini saglamalari lazim. Kayisi zaten son dönemde görüldügü gibi fiyat istikrari anlaminda ciddi bir sikinti. Bunun açigini da hayvancilikla güzel bir sekilde kapatip ekonomik anlamda deger de yetistiricilerimizin gerekli destekleri saglanmali ki hem ülkemiz hem ilimiz hem de aile bütçesi hiçbir yere muhtaç olmadan güzel bir sekilde belli bir gelir kaynagina ulasmalari gerekiyor. Malatya’da ki hayvancilikla ilgili sikintinin ana kaynagi süt, sütün pazarinin olmamasi. Ulusal bir firmanin olmamasindan dolayi yerel firmalarin gerekli hassasiyeti, gerekli destegi saglamiyorlar. Özellikle ödemeler konusunda. Biz yaklasik 2 yil önce soguk süt toplama merkezi yaptik birlik olarak, sütü topladik. Yetistiricilerimizin sütünü toplatarak firmalara ulastirdik. Fakat hala ödemelerini 2 yildir almadik. Bunlar hem üretici anlamalinda ciddi sikinti hem bizler açisindan sikinti. Hayvanciligin önünün açilabilmesi için sütün pazar olayinin çözülmesi gerekiyor. En büyük sikintimiz sütün pazar olayi ve girdilerin de yüksek olmasindan dolayi yetistiricilerimiz sütünü pazarlayamiyor.

Yem fiyatlarinin yüksek olmasindan dolayi yasadiginiz sikintilar neler, yem fiyatlarinin düsmesi için birlik olarak neler yapilmali?

Yem fiyatlari çok yüksek durumda. Yaklasik bin TL’nin üzerinde yemin maliyeti var. Kaliteli, rasyonu yüksek yemlerde yaklasik 60 TL civarinda yemin maliyeti var. O da ister istemez gerçek anlamda ve gerçek degerde ve pazarinin olmamasindan dolayi yetistiricilerimiz bu konuda çok sikintili. Bununla ilgili ne yapilabilir, nasil yapilir Pazar olayi ile ilgili sikinti çözüldügü zaman yetistiricilerimizin hiç sorunu da kalmayacak ve üretim sürekli hale gelecek. Ben sunu net olarak söylüyorum bu meslegin içinden biri olarak disariya hiçbir sekilde bagimli kalinmayacak, üretim 5 ise 10’a çikacak. Birebir artacak üretim. Yem fiyatlari ilimizde bizlerin çalismasi ile düsecek bir durum söz konusu degil. Girdiler yüksek oldugu için özellikle hepsi dövize veya akaryakita endeksli oldugu için yem fiyatlarinin düsmesi söz konusu olamaz. Bakanligimiz desteklemeler konusunu bakanimiza ilettik.  Bir hayvanin belli bir gideri var, bu gideri hayvanin yaklasik süt verimi ile alakali, 3 kilo süte 1 kilo yem bunlarin hesaplanip bir kisminin bakanlik tarafindan karsilanmasi ile vatandas o konuda rahatlamis olacak. 

Sizce Malatya büyükbas hayvancilikta istedigi seviyede mi, seviyemizi artirmak için neler yapilmali?

Malatya büyükbas hayvancilikta istedigi seviyede degil bence. Projeler kapsaminda DAP, GAP projesi kapsaminda bakanligin vermis oldugu desteklemeler vardi fakat bu 50 ile 300 bas arasindaki hayvanlari destekleme modeliydi. Bunu ticari amaçla degil su an bizim destegimiz halinde etmese de etmese de köyde yasayan isletme sahiplerinin hepsi devam ettikleri hayvanciligi hiçbir zaman meslek olarak görmedikleri için birakmiyorlar. Para etse de etmese de, ürünün karsiligi alsa almasa… Ülke hayvanciligi memleketimiz hayvanciligi devam ediyor. Fakat bu isi ticari yapan bunu bir sektör olarak gören zarar ettigi zaman veya istenilen kâr marjini almadigi zaman kapilari kitleyip gidiyorlar. Bunu küçük isletmelere bakanligimiz indirgerse yillardir bu isi yapan insanlar böyle desteklenirse daha iyi yerlere varilabilir.

Genç çiftçi ve çesitli projelerle devletin büyükbas hayvanciligi verdigi destekler yeterli mi sizce?

Ben yeterli görmüyorum. Çünkü genç çiftçilere verilen hayvanlar vahsi ortamlardan alinmis bunlari duyuyoruz, hiçbir insan kesinlikle yaklasamiyor. Vahsi ortamlardan alinmis ya da meralardan getirilmis bu hayvanlar bizim aile tipi isletmelerimize uygun degil. Bu hayvanlar isletmelere konularak islah edilmeye çalisiliyor kesinlikle hiçbir randiman alinamiyor. Onlarin yerine karakteri daha yumusak hayvanlar verilirse o insanlarda onlardan verim almaya çalisacak.

Yurt disindan ithal edilen hayvanlar simental cinsi hayvanlar uzun ve kisa vadede hayvanciligi nasil etkiliyor?

Iyi yanlari da var, kötü yanlari da var. Getirip te üreticinin elindeki hayvanlarin degerini düsürecek kadar çogunlukta olursa sikinti ki böyle bir durumda söz konusu degil. Bakanligin belli kriterleri var. Isletme isletme gidiyoruz, hangi hayvanlar iyi ise onlari tercih edip getirtiyoruz,  vatandas getirip ahirinda dogurttugu zaman bunlarin süt verimi 8-9 ton civarinda süt ortalamasi olan hayvanlar. Et randimani yönünden genetik vasfi yüksek hayvanlar, bunlarin hem etçi hem sütçü yönü yüksek oldugu ilimize biz bunlari da kattik. Hem et verimi hem süt verimi yüksek hayvanlar 10-15 yil öncesine baktiginiz zaman bakanligin suni tohumlama metodu ile yerli ve melezi çok nadirdi fakat bunlarin islah çalismalarindan geçirerek bu gün ilimizde artik yerli hayvan çok nadir.  Ben hiç görmüyorum. Melez hayvanlar saflasti hep kültür irkina döndü. Güzel bir yol alindi. Avrupa’daki hayvanlar da bu sekilde. Saf olan irk üreticilere verildigi zaman bu gün mesela istediginiz nitelikte hayvani burada bulabilirsiniz.

Birlik olarak yaptiginiz, devam eden projeleriniz nelerdir?

2004’ten beri ben burada çalisiyorum, 2012 seçiminde aday oldum kazandim.  Bir aracimiz vardi ve o günün üye sayisi 300 küsürlerdeyken yogun çalismalarimiz ekibimizin güzel bir sekilde sahaya inip yaklasik bugün bin 300 civarinda üyemiz bulunmakta. Islah amaçli çalismalar baslattik, bugün 4-5 subemiz mevcut, yenilerini de açacagiz. Hizmeti vatandasin ayagina götürmüs bulunduk. Ihtiyaçlari, sikintilarini taleplerini yerinde ve kisa sürede cevapliyoruz.  Hizmetlerimiz genisleyecek. Düve merkezi ile ilgili çalismamiz oldu. Birligimize bir yer satin aldik. Kismet olursa önümüzdeki yil kendimiz düve merkezini faaliyete geçirip yetistiricilerimizin satmak istedigi düvelerini biz alip ya da daha küçük danalarini alip orada bakimlarini yapip tohumlayip gebe birakip isteyen yetistiricimize Avrupa standartlarinda oldugu gibi hemen taleplerine cevap verip uygun fiyata da bunu yetistiricimize saglayacagiz.

Türkiye genelinde GENTÜR Projesi devam ediyor, Malatya’da ve Türkiye genelinde nasil uygulaniyor, bu projenin ne gibi artilari var?

GENTÜRK’ün spermalarini biz aldik fakat çok talep yok. Insanlarimizda su var, top 10 boga listesi var onlari kullanmak istiyorlar. Üreticilerimiz gerçekten belli bir yere varmis. GENTÜRK’ün spermalarinin kalitesi yüksek olabilir ilimizde görülmedigi için birkaç isletmeye bunlari sirf görülsün, somut bir sey ortada oldun diye uyguladik kismet olur buzagilar dogarsa bu buzagilarin süt verimleri su seviyede et verimleri su seviyede diye insanlar bunu gördükleri zaman biraksaniz da onlar sizin pesinizi birakmayacak.

Malatya’da en çok hangi spermalar kullaniliyor, bunlarin fiyatlari ne kadar?

Genelde ithal olan spermalar kullaniliyor. Denenen ithal spermalar kullaniliyor. Bir hayvanin süt verimi yüzde 90, gen aktarimi yüzde 98. Anne çok vasat olmadigi zaman bunlari aliyorsunuz. Insanlar da bunu gördügü duydugu için tercihleri genelde bu sekilde oluyor. GENTÜRK’ün arti 100 lira buzagi desteklemesi var. O da elimizi çabuklastiriyor. Malatya ilimizde genellikle beslenen havyan irki simental denebilir yüzdelik rakamlarda yüzde 85-95 civarinda simental irki hayvan besleniyor. Kullanilan spermalar ise suan yetistiricilerimizin sütle ilgili sikintilari oldugu için biz bunu saha çalismalarinda da genelde etçi ve kommini anlamindaki bogalar tercih edilmeye baslandi. Diyelim hayvanin süt verimi çok iyi degil yetistiricinin süt ile ilgili problemini çözmesi için ete yöneliyor.  Diyebilirim 300 civarinda yaklasik 3-4 aydir uygulanmaya basladik spermamiz komple etçil.  Bu da sunu gösteriyor ki önümüzdeki dönemlerde etçil irklar daha ön plana çikacak. Biz zaten kar amaci güden bir kurulus degiliz. Yönetmeligimiz egitimcidir.  Hak hukuk hizmeti asgari fiyatla yerine getirmek için seçilmisiz. Oda tarifesinde 60 ile 12-130 TL arasinda bir uygulama ücreti yol ücreti uygulaniyor. Bizler olmamis olsak piyasadaki 100-120 lira spermalari 200-300 liraya vatandas yapamayacak.

Sizin boga spermasiyla ilgili gen Türk disinda yapilan projeleriniz var mi?

Var. Bütün firmalarin sitelerinde görüyoruz ilimizde bulunan hayvanciligin potansiyeline göre etçil irklara göre simental dedigimiz bir hayvan bunlardan etçil irklarin etli bogalarini sitelerden biz karsilastiriyoruz hem fiyat hem kalite anlaminda genlerin aktarimi anlamda genlerinin o sekilde sperma seçimi oluyor. Gen Türk isin gerecegi biraz daha geride kaliyor. 

Malatya’da devletin verdigi buzagi destegi yeterli mi?

Her yil bir inekten bir yil buzagi alsaniz desteklemeye çok ihtiyaç kalmiyor gibi. Diyelim 4.-5. ayda dogurmus bir hayvan 9 ay yaklasik 290 gün gibi hayvanlarin gebelik süresi var her hayvandan her yil bir buzagi alamiyorsunuz bunun sebebi hayvanin kizginlik gösterememesi, 3.4. tohumlanmalari olmasindan dolayi diger yila yani her yil buzagi alamiyoruz.  Her yil bir inekten buzagi alinsa kayiplar olmamis olsa desteklemeye çok ihtiyaç kalmayacak gibi. Destekleme olarak buzagi desteklemesini yeterli bulmuyoruz.  Buzagi destegi de verilsin yem ile ilgili daha önceki yillarda ana sigir desteklemesi yetistiriciler için kolaylik anlaminda da güzel bir desteklemeydi.  Buzagi da belirli kriterler var diyelim isletmelerin durumu sikintili ya da bir dönemde süt isletmesi için buzagi onlar için çok deger saglamiyor ayda vermiyor.  Adam buzagisindan sütünü verdikten sonra bir iki ay döneminden hemen sonra hatta sunu da yapiyorlar 3-5 günlük buzagi agiz sütü aldiktan sonra direk süt isletmesi oldugu için satiyor bu adamlar desteklemeden sikinti yasayacak.  Ya da ihtiyaci var küçük ölçekli isletmeler yani adam traktörünü arabasini satamiyor ama buzagisini satip sikintilarini gideriyor.  Ama buzagi destegi 4 ay kalan süresi bakanlik biraktigi için bu biraz sikinti oluyor.

Veterinerler odasi ile ilgili ortak çalismalariniz oluyor mu?

Suan veterinerler ile ortak bir çalismamiz yok. Tohumlama bizim için eksiklikti onu da Arguvan,  Yazihan, Battalgazi, Yesilyurt ve Dogansehir’de 5 ilçede faaliyetimizi merkez de dâhil merkezden de yakin ilçelere Akçadag gibi yerlere hizmet götürüyoruz. Ortak bir projemiz yok ama yetistiricilerimizin talepleri ve eksiklikleri olursa bunlari tamamlamaya çalisiyoruz. 

 Size üyelik sarti için istenilen aranan kriterler nelerdir?

Biz normalde 5 tane büyük bas sagman inegi olmayan katilamiyor. Bizim üye sayimizin belki bin gibi 1300 gibi rakamlar belki size az gibi gelebilir ama sartimizda 5 tane büyükbas sagman inek var bu yüzden de sayimiz az degil. Her insanin yapmasi gereken bir is hayvancilik.  Hem üretim hem psikolojik açidan hayvanlar insani terapi ediyor insanlarin üretmesi gerekiyor. Kesinlikle bu güzel bir sektör ve hemen herkesin bu meslegi yapmasi gerekir diye düsünüyorum.

Son olarak neler eklemek istersiniz?

Insallah bu yaptigimiz islerin zor ve zahmetli olsa da karsiligini alacak yetistiriciler.  Bunun bilinciyle de hareket ediyoruz.   Insallah istedigimiz yere variriz ve insanlarin refah seviyesi yükselir. Bazi insanlar çiftçilik yapan insanlari köylü gözüyle görüp hor görüp meslek açisindan hor görmeleri insanlari ister istemez etkiliyor.  Yetistiriciler olaya bu sekilde bakmasin biz hem ülkemizin katma degeri için hem kendimiz için güzel seyler yapiyoruz üretiyoruz bununla da gurur duyuyoruz.